Home | nanodeeltjes en milieu

Vanaf 2008 is de vereniging Leefmilieu bezig met het onderwerp nanotechnologie en milieu. De eerste jaren heel intensief, geholpen door subsidies. De verslagen van de bijeenkomsten en workshops daarover zijn te vinden onder "symposia en workshops". De publicaties zijn te vinden onder "publicaties leefmilieu".
De laatste jaren zijn de activiteiten over nanotechnologie beperkter en concentreren zich op het inbreng leveren op beleid en het meedoen aan onderzoek en projecten waarvan anderen de trekker zijn.

Microplastics in het milieu: een gevaar voor mens en milieu

logo_gezondheidsraadDec 2016. Onzichtbaar kleine plastic deeltjes vervuilen zeeën en rivieren. Deze microplastics komen in het milieu door slijtage van grotere stukken plastic of bijvoorbeeld bij het wassen van synthetische kleding. Ze hopen zich op in mosselen en ander seafood, en komen zo ook in het maagdarmkanaal van mensen terecht. De microplastics komen ook voor in de lucht en dan kunnen we ze inademen. Hoe ongezond dat is, weet op dit moment niemand. De Gezondheidsraad vindt dat voorzorgsmaatregelen nodig zijn. Ze vindt dat er onderzoek gedaan moet worden naar de blootstelling aan plastic deeltjes en naar hun schadelijkheid voor de gezondheid. Dit advies heeft gezondheidsraad op 15 december 2016 aan de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu gegeven.

Link naar het advies: https://www.gezondheidsraad.nl/nl/nieuws/microplastics-in-het-milieu-een...

- terug naar boven -

Verhinder nanomaterialen in afval

Mei 2016. Er worden steeds meer nanomaterialen geproduceerd om in allerlei dagelijkse producten gebruikt te worden zoals kleding en cosmetica. Superkleine deeltjes kunnen daardoor vrijkomen in het milieu en er is nog weinig nagedacht over de effecten van dit afval. Omdat er nog veel onduidelijk is, is het belangrijk dat de verspreiding van nanodeeltjes via het afval verhinderd gaat worden. De Europese organisatie voor standaardisatie (ECOS) heeft daarom het initiatief genomen om een verklaring op te stellen om daarin op te roepen tot het nemen van maatregelen. Voorbeelden van dergelijke maatregelen zijn:

  • Beperk het internationaal transport van nanomaterialen, net zoals dat gebeurt bij gevaarlijk afval.
  • Maak een Europees register van de producten die nanomaterialen bevatten.
  • Stimuleer dat onderzoekers die nieuwe nanomaterialen ontwikkelen daarbij meteen nadenken over de milieu-impact in de afvalfase van het materiaal.
  • Ontwikkel controleerbare criteria voor gerecyclede producten die nanomaterialen bevatten, zulke eisen zijn er nu nog niet.

Leefmilieu heeft samen met nog 120 organisaties deze declaratie ondertekend.

- Lees hier de declaratie
- Klik hier voor achtergrondinformatie

- terug naar boven -

Microstukjes plastic in tandpasta, dat geloof je toch niet?

Op 16 oktober 2012 maakte het nieuwsprogramma Nieuwsuur een reportage over microplastics: niet met het blote oog zichtbare plastics deeltjes die in cosmetica worden gebruikt. Het zit in hele gewone producten in elke supermarkt, maar dat er microscopische deeltjes plastic inzitten staat er niet op. Een kind kan begrijpen dat deze kleine plastic deeltjes, die bij het tandenpoetsen en douchen het riool ingaan, vervolgens in waterdieren terecht komen. En ze worden in cellen van mensen aangetroffen. De reportage van Nieuwsuur zet het in 6 minuten allemaal op een rijtje.

De milieuorganisatie Plastic Soup Foundation wil dat bedrijven gebruik maken van alternatieven. In plaats van microplastics hebben natuurlijke producten, zoals stukjes kersenpit of zand, hetzelfde resultaat. Maar de Nederlandse Cosmetica Vereniging (NCV) zegt dat deze natuurlijke varianten een stuk harder zijn voor de huid. De kleine stukjes plastic kunnen precies op maat gemaakt worden en ook nog eens in een mooi kleurtje. Wij begrijpen dit standpunt van de NCV niet en juichen het toe dat de Pastic Soup Foundation zich hier voor in gaat zetten.

 

Klik op de afbeelding hiernaast om de reportage te bekijken.

 

Of ga naar de website van Nieuwsuur:
http://www.npogezond.nl/tv-uitzending/g24_iv_8426/Campagne-wil-einde-aan-microplastics

- terug naar boven -

In verbrandingsinstallaties worden nieuwe nanodeeltjes gevormd

Van sommige nanodeeltjes is bekend dat ze bestand zijn tegen hoge temperaturen. Zo blijft ceriumoxide (grootte 80 nanometer) in tact tijdens de verbrandingsprocessen in een afvalverwerkingsoven. De nanodeeltjes komen terecht in de afvalgassen, maar worden gelukkig door de roetfilters daaruit weggevangen. Onderzoek van Wiesner en Plata (2012) laat zien dat andere metalen, zoals ijzer, aluminium, en silicium, wel door de filters komen en dat zich bij het afkoelen van de afvalgassen, alsnog nieuwe nanodeeltjes kunnen vormen. Die ‘spontane’ deeltjes komen dan ongestoord vrij in het milieu vanuit de verbrandingsinstallatie. Het gaat hierbij niet alleen om metaalachtige nanodeeltjes, maar ook om koolstofnanodeeltjes zoals fullereenachtige verbindingen (holle koolstofbollen of –buisjes (zie plaatje). De studie bevestigt dus dat nanodeeltjes vrijkomen uit verbrandingsinstallaties. Dit kunnen zelfs nanodeeltjes zijn die niet in de oorspronkelijke afvalstroom zaten. Dat zeer kleine deeltjes vrijkomen. was al bekend, maar over de invloed van deze mensgemaakte nanodeeltjes, is nog vrijwel niets bekend. De studie maakt duidelijk dat we bij de introductie van nanodeeltjes ons niet alleen moeten afvragen, wat nanodeeltjes doen in het product waarin ze toegepast worden (denk aan de zonnebrandcrème), maar ook wat ermee gebeurt in de afvalfase.

Heeft nanotechnologie uw belangstelling? Abonneer u op de nieuwsbrief van het RIVM:

www.rivm.nl/Onderwerpen/Onderwerpen/N/Na notechnologie/Aanmelding_Signaleringsbrief_KIR_Nano
 

Als maatschappelijke groep onderzoek laten doen naar nanotechnologie

Juni 2012. Maatschappelijke groepen hebben weinig mogelijkheden om onderzoek te laten doen. De  Wetenschapswinkel van de Universiteit Groningen voert een experiment uit om online onderzoeksvragen met maatschappelijke organisaties te bespreken. Het doel van het project, genaamd PERARES, is de wetenschap en het onderzoeksbeleid beter af te stemmen op de behoeften van de maatschappij. Kleinschalig in studentenonderzoek via wetenschapswinkels,  grootschalig door thema’s onder de aandacht van onderzoeksfinanciers te brengen. Door de Europese samenwerking hopen we het delen van kennis sterk te bevorderen en meer mogelijkheden aan te boren om onderzoeksvragen daadwerkelijk te beantwoorden.

Het experiment is gestart met een vijftal ontwikkelingen rond nanotechnologie, van toepassingen in hernieuwbare energie opwekking en levenscyclusanalyse van nanoproducten, tot nano toepassingen in medicijnen en voedsel. Maatschappelijke organisaties kunnen hun onderzoeksvragen stellen of bijdragen aan de beantwoording van door anderen gestelde vragen. De beheerders van de site zullen hun best doen om te zorgen dat aan de onderzoeksvragen vervolg wordt gegeven. Dit is een uitdaging, omdat goed onderzoek –tijd kost. Subsidie van de EU maakt het experiment de komende twee jaar mogelijk.

 

Toxicologen worden bijgepraat over nanotechnologie

Op 23 mei 2012 heeft Marga Jacobs, voorzitter van Leefmilieu, een presentatie gehouden over de risico’s van nanotechnologie en de rol van stakeholders zoals Leefmilieu daarbij. In haar presentatie ging Marga in op de uitkomsten van het project over nanotechnologie dat Leefmilieu van 2008 – 2010 heeft uitgevoerd. Het publiek bestond uit toxicologen uit verschillende landen en vanuit verschillende achtergronden. Sommigen waren via hun werk betrokken bij nanotechnologie anderen hadden er nog niet mee te maken gehad.  Er ontstond een levendige discussie met en tussen de deelnemers rond labelling, de rollen van de verschillende partijen en de noodzaak van voorzorg.
Bekijk hier de presentatie (in het Engels).

Nanoreferentiewaarden geschikt voor risicomanagement

Februari 2012. IVAM heeft in samenwerking met de vakbonden en werkgeversorganisaties de bruikbaarheid van nanoreferentiewaarden (NRV's) bij het beroepsmatig gebruik van synthetische nanomaterialen getoetst. Veilige grenswaarden, die gebaseerd zijn op gezondheidkundige overwegingen zijn er dan nog niet voor nanodeeltjes. Als alternatief zijn er NRV's, die vooralsnog gebruikt kunnen worden bij de beoordeling of maatregelen gewenst zijn om de blootstelling aan nanodeeltjes terug te dringen. Het onderzoek toonde aan dat de risicobeoordeling weliswaar complex is, maar NRV's een welkom handvat bieden voor werkgevers en werknemers. Meer informatie bij IVAM. http://www.ivam.uva.nl/
 

Filmpjes over de voors- en tegens van nanotechnologie

logo nanosociety Een van de vele initiatieven over nanotechnologie waar de vereniging Leefmilieu aan heeft deel genomen is NanoSociety. Nanosociety is een website met daarop een multimediaal lespakket met prikkelende filmpjes en informatieve bronnen gericht op de bovenbouw van HAVO en VWO. Leerlingen worden uitgedaagd om stelling te nemen over Nanotechnologie, doordat in de filmpjes de voor- en tegenstanders het woord krijgen. Je kunt op de website op verschillende thema’s zoeken die allemaal een ander aspect van nanotechnologie belichten: gezondheid & voedsel, duurzaamheid, milieu en economie. Natuurlijk wordt er ook ruimschoots aandacht besteedt aan de uitleg van nanotechnologie en de beloften en risico’s van de technologie.
De website: http://www.nanosociety.nl/.

foto nanofilmpjes
 

Mei 2011: Terugblik Nanoproject

Van 2008 tot 2011 heeft de vereniging Leefmilieu een gesubsidieerd project uitgevoerd om het maatschappelijke debat over nanotechnologie op gang te brengen. In de loop van het project zijn beschrijvingen van toepassingen gemaakt cases over cosmetica, ceriumoxide, nanozilver, productaansprakelijkheid van nanoproducten en nanodeeltjes en milieu. Op een na zijn die beschrijvingen allemaal uitgevoerd door studenten van universiteiten in opdracht van de vereniging Leefmilieu. Er zijn 11 studiebijeenkomsten georganiseerd en de vragen die daar opgeworpen werden zijn in dit rapport op een rijtje gezet. Ook de andere activiteiten zoals het schrijven van opiniërende stukken, het bijdragen aan debatten en filmpjes voor scholierentelevisie worden kort besproken.

Nanodeeltjes blijven grote onbekenden.jpg De voornaamste eindconclusie is dat het belangrijk is dat veel meer mensen betrokken raken bij het nadenken over het onderwerp nanotechnologie. De wetenschappers en beleidsmakers die wij gesproken hebben willen daar graag een bijdrage aan leveren. Opvallend is dat als de belangstelling voor het onderwerp nanotechnologie eenmaal gewekt is, mensen aangeven dat bijna als een openbaring te zien. Vooral de reikwijdte van de ontwikkeling en de uiteenlopende toepassingen vinden de meeste mensen verbazend. In het rapport Nanodeeltjes blijven grote onbekenden staat het verslag van de uitgevoerde activiteiten centraal. Voor de meer inhoudelijke aanbevelingen over nanotechnologie en milieu verwijzen wij naar het rapport Milieurisico’s nanodeeltjes zijn onderbelicht.

De vereniging Leefmilieu streeft ernaar de komende jaren op bescheiden schaal aandacht te blijven besteden aan het onderwerp, omdat het project wel gestopt is maar de ontwikkelingen rondom nanotechnologie natuurlijk volop doorgaan.

Lees hier:
- verslag uitgevoerde activiteiten: Nanodeeltjes blijven grote onbekenden
- inhoudelijke aanbevelingen: Milieurisico's nanodeeltjes onderbelicht.


 

30 november 2010: debat over nanodeeltjes en hun risico’s voor het milieu

Dinsdag 30 november was er in LUX (Nijmegen) een debat over nanodeeltjes en hun risico’s voor het milieu. Twee deskundigen, professor Dik van de Meent van de Radboud Universiteit en Nico van den Brink van Alterra uit Wageningen gaven een presentatie. Kartika Lyotard, lid van het Europese Parlement en direct betrokken bij de Europese regelgeving over nanodeeltjes, was op het laatste moment helaas verhinderd. De inbreng van de vereniging Leefmilieu werd verzorgd door Marga Jacobs, voorzitter van de vereniging. Dit alles stond onder leiding van Rob Jaspers, journalist van de Gelderlander. Hij zorgde ervoor dat de aanwezigen ruimschoots aan bod kwamen om vragen te stellen en inbreng te leveren.

De afgelopen 3 jaar heeft de vereniging Leefmilieu zich verdiept in nanotechnologie en vooral wat deze ontwikkeling betekent voor het milieu. Op 30 november maakten we samen de balans op. Nanotechnologie is geen ver-van-uw-bed show. De producten met nanodeeltjes erin liggen op de schappen, al staat het er meestal niet op. Denk daarbij aan cosmetica, kleding en voeding. En duizenden nieuwe producten worden aangekondigd: nieuwe medicijnen, sterkere materialen en kleinere computers. In dit debat gingen we met elkaar na wat dat betekent. Welke nieuwe mogelijkheden er ontstaan voor het milieu en vooral welke moeilijkheden.

Binnenkort vind u een verslag van dit debat op deze website.
Hieronder kunt u vast de presentaties inzien:
- Dik van de Meent: Nano en (leef)milieu
- Nico van den Brink: Nanodeeltjes in het milieu, zijn er echt risico’s?

banner nano
 

5 november 2010: Symposium: De milieueffecten van nanoproducten

In opdracht van de vereniging Leefmilieu hebben studenten van de Universiteit van Utrecht de risico’s van nanodeeltjes onderzocht van drie verschillende toepassingen. Toepassingen op uiteenlopende terreinen: cosmetica, kleding en brandstof voor auto’s.
In het symposium van 5 november maakten betrokken deskundigen de balans op. Welke vragen blijven nog over en vooral welke conclusies kunnen we hieruit afleiden voor het milieubeleid rond nanodeeltjes.

Hieronder kunt u de presentaties bekijken.
Cassee Flemming_Cerium Oxide .
Johan Vollenbroek: Ceriuminbrandstof .
Marga Jacobs: Risico's van nanodeeltjes onderbelicht .
Maureen Butter: Titanium en zink in cosmetica .
Susan Wijnhoven: Nanozilver in textiel .
Victor Winter: project nanozilver .
 

24 september 2010: Conferentie “Nanotechnologie, Vrede en Veiligheid”

Op vrijdag 24 september 2010 was er in Den Haag een conferentie over de gevolgen van nanotechnologie voor vrede en veiligheid. Deze conferentie was onderdeel van het project Nanorecht en Vrede en werd georganiseerd door Instituut Clingendael, Malsch TechnoValuation en SCINT.

Het meeste onderzoek naar nanotechnologie is gericht op vreedzame toepassingen, maar deze toepassingen kunnen vervolgens ook gebruikt worden voor wapens en andere militaire systemen. Bij resultaten van nano-onderzoek die gebruikt kunnen worden voor massavernietigingswapens of conventionele wapens is de waakzaamheid van onderzoekers dan ook geboden. Verder moet voorkomen worden dat kennis over nanomaterialen via civiele kanalen in handen van terroristen valt (non intended dual use) of van vijandige mogendheden.
Daarmee belichtte de conferentie de risico's van nanotechnologie voor onder meer vrede, veiligheid, privacy en burgerrechten. De grote vraag hierbij is hoe de samenleving met deze vraagstukken moet omgaan en welke verantwoordelijkheden de verschillende betrokken partijen en individuen hierin hebben.

Bekijk hier het verslag van deze conferentie, inclusief de presentaties (bestand van 10 MB).
De engelstalige website www.isoconnectors.com/defensie schetst aan de hand van filmpjes en plaatsjes een futuristisch beeld van de mogelijke militaite toepassingen van nanotechnolgie.
 

Nanotechnologie in Nijmegen en Utrecht

Augustus 2010. De debatcentra Lux in Nijmegen en Tumult in Utrecht, hebben de afgelopen maanden meerdere debatten georganiseerd over nanotechnologie. Daarbij ging het niet uitsluitend over nanotechnologie en milieu, maar Leefmilieu werkte er graag aan mee. Bij het debat in Lux op 29 mei door een bijdrage aan het filmpje en bij Tumult op 15 juni door deelname aan het panel. We vinden het prettig deze inbreng te kunnen leveren, maar langzamerhand willen we ook een echt debat over nanotechnologie en milieu. Dat gaan we dus maar zelf organiseren in het najaar. Uiteraard houden we u daarvan op de hoogte.
 

15 juni 2010: Slotdebat Nanokaravaan in Utrechts debatcentrum TUMULT

In het afgelopen half jaar trok de Nanokaravaan langs vijf sciencecafés in Nederland. Daarbij kwamen verschillende facetten aan de orde over de techniek op de miljoenste millimeter. Wat zijn de voor- en nadelen van deze innovatieve wetenschap? Openen wij met deze minuscule technologie de doos van Pandora, zoals gezegd werd over gentechnologie, of opent het nieuwe kansen?

Tijdens het slotdebat van de Nanokaravaan discussiërden een politicus, een specialist op het gebied van burgerparticipatie bij milieu en gezondheidsvraagstukken, en een wetenschapper met een helikopter visie. De centrale vraag luidt: Hoe moeten we de publieke discussie over nanotechnologie voeren? Wat zijn de opvattingen en argumenten van het Nanokaravaan publiek? Heeft de burger invloed op de ontwikkeling van nanotechnologie? Hoe sluiten we aan bij de kennis en behoeften van het brede publiek?
Met onder meer: Sharon Gesthuizen (lid Tweede Kamer voor SP) Marga Jacobs (voorzitter vereniging Leefmilieu), Dave Blank (wetenschappelijk directeur Mesa+ Instituut voor nanotechnologie) en Marcel Hulspas (De Pers).

Anne Dijkstra, onderzoeker publieke participatie en nanotechnologie Universiteit Twente, heeft de Nanokaravaan wetenschappelijk begeleid. Rondom en tijdens de bijeenkomsten heeft zij onderzocht hoe het publiek over nanotechnologie denkt. Tijdens het slotdebat presenteerde zij de resultaten van haar onderzoek.

Lees hier het verslag van deze bijeenkomst.
 

Nanobuisjes lijken op asbestvezels

nanotubes.jpg 21 mei 2008: Sterker dan staal, lichter dan plastic, bijzonder goed geleidend: mooi spul, die koolstof nanobuisjes. Maar laten we niet te hard van stapel lopen, waarschuwt een groep van voornamelijk Britse onderzoekers in Nature Nanotechnology. Uit hun proeven blijkt dat bepaalde koolstof nanobuisjes net zo gevaarlijk kunnen zijn als asbestvezels.
Lees een artikel hierover bij Noorderlicht.
 


 

Onderwerpen: